Վերակառուցելով Մուսա լեռը Լիբանանում

Վարթիվար Ժակլյանը հետևել է Անջար տանող իր ոգեշնչմանը 

Դեկտեմբերի 23, 2019  |  հեղ.` Creative Armenia

Մենք զրուցեցինք «Creative Armenia Network»-ի անդամ, վենետիկաբնակ ճարտարապետական լուսանկարիչ և ճարտարապետ Վարթիվար Ժակլյանի հետ իր նոր նախագծի շուրջ, որը վավերագրում է Լիբանանի Անջար քաղաքի ճարտարապետական ժառանգությունը։ 

CA. Դուք ճարտարապետ եք, որը մասնագիտացել է Վենետիկի ճարտարապետական համալսարանում և ունի աշխատանքային փորձ դիզայնի և լուսանկարչության մեջ։ Ճարտարապետության ո՞ր տեսանկյունն եք ուսումնասիրում Ձեր լուսանկարչության միջոցով։ Լուսանկարչությունն օգնու՞մ է դիզայնին, կամ հակառակը։ 

ՎԺ. Իմ լուսանկարչական և վավերագրական աշխատանքները հիմնականում կենտրոնանում են քաղաքական և հասարակական հակասությունների կողմից ազդեցություն ունեցած տարածքների վրա։ Թե՛ իմ հայկական ծագումը, թե՛ լիբանանյան անցյալս նշանակալի դեր են խաղացել նման ճարտարապետական և քաղաքային նախագծեր նախընտրելու մեջ. 1990թ.-ի պատերազմից ավիրված Բեյրութի տեսարանը, հայոց անցյալի մեր հավաքական հիշողությունը, և մի քանի այլ տարրեր, որոնք ձևավորել են իմ մտածողությունն ու հետաքրքրությունները։ Անխուսափելիորեն, այս ամենն արտահայտվում է իմ աշխատանքներում։ 

Ճարտարապետական լուսանկարչությունը յուրօրինակ ճյուղ է։ Ճարտարապետական լուսանկարիչների հիմնականում գործող ճարտարապետներ են, որոնք հետագայում մասնագիտանում են լուսանկարչության մեջ։ Գործող ճարտարապետ լինելն ինձ թույլ է տալիս տեսնել գրաֆիկական կառուցվածքից ավելին. այն թույլ է տալիս կարդալ կառույցն ու իր շրջական։ Այն չափազանց ճշգրիտ գործիք է վերլուծելու քաղաքային լանդշաֆտը, մի բան, որը լավ ճարտարապետը անում է նախքան նախագծելը։ 

CA. Դուք վավերագրել ենք մի քանի քաղաքային և ճարտարապետական նախագծեր, որոնց շարքում են Բեյրութի Սանջակ հայ փախստականների ճամբարը և Օսկար Նիմեյերի Տրիպոլիի միջազգային տոնավաճառը։ Այս նախագծերի մասին  կմանրամասնե՞ք, ինչպե՞ս առաջացավ միտքը։  


ՎԺ. Սանջակի փախստականների ճանբարը, կառուցված ուշ 1930-ականներին, վերջինն էր բազում հայկական ճամբարներից, որոնք գտնվում էին հյուսիսային Բեյրութում։ Իմ նպատակն էր և՛ լուսանկարել, և՛ վավերագրել կառուցապատ շրջակայքը, որտեղ հայերը նոր կյանք էին սկսել։ Սանջակի ճամբարն այն վայրերից մեկն էր, որ ուզում էի լուսանկարել և հաջողությամբ արեցի երկու տարբեր շրջաններով՝ 2009թ.-ին և 2012թ.-ին։ Ցավոք, ճամբարն ամբողջովին ավիրվեց վերջին տարիներին՝ տեղի տալով անշարժ գույքի կառուցմանը, իսկ հայկանան իշխանությունները չէին գիտակցում այս վայրի կարևորությունը լիբանանի և աշխարհի բոլոր հայերի հավաքական հիշողության համար։ Սա բացատրելու համար, կցանկանայի մեջբերել մի հայ կնոջ, որը վերջերս ինձ հետ կապ էր հաստատել գրելով. «Ես գտել եմ Ձեր լուսանկարները, երբ փորձում էի Սանջակի ճամբարի մասին տեղեկություն հավաքել։ Տատիկս և մայրս այնտեղ են ապրել Իսկանդարը 1930-1950 թվականներին լքելուց հետո։ Հիմա փորձում եմ ընտանիքիս պատմության կտորներից ընդհանուր պատկեր ստանալ։ Մենք 1968թ.-ից ի վեր Լիբանանում չենք ապրում… Ինչևէ, Ձեր լուսանկարները ցույց են տալիս տեսարաններն այնպես, ինչպես ես պատկերացնում էի։ Դրանք շատ հուզիչ են։ Ինչ-որ տեղ կարդացի, որ տարածքը վերածելու են համալիր շինության։ Հուսով եմ, որ պատմությանն ակնարկող որևէ հիշողություն կթողնեն։ Շնորհակալ եմ»։ 

Ցավոք, ճամբարից որևէ հետք չի մնացել։

Նիմեյերի Տրիպոլիի տոնավաճառը շատ յուրօրինակ նախագիծ էր։ Այն, կարելի է ասել, միակ նախագիծն էր, որը կառուցվել էր 20-րդ դարի միջազգային վարպետ-ճարտարապետի կողմից։ Տոնավաճառը կառուցվել էր վաղ 1960-ական թվականներին։ Դիզայնը բարդ էր, և բետոնե կոր տաղավարները կառուցելը հեշտ առաջադրանք չէր տեղացի կապալառուների համար։ Աշխատանքները հետաձգվեցին, իսկ այնուհետ սկսվեց Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը, և միայն շինության մի մասը կառուցվեց ու մինչ այժմ էլ կիսկառույց վիճակում է։ 2007թ.-ի և 2011թ.-ի երկու այցերիս ժամանակ, ինձ հաջողվեց ստանալ թույտվություն և լուսանկարել։  

CA. Դուք Ձեզ համարում եք իտալա-լիբանանցի՝ հայկական արմատներով և «բազում ինքնություններով»։ Ինչպե՞ս են բազում ինքնությունները ազդում Ձեր ճարտարապետական աշխատանքների վրա։  

ՎԺ. Ես ժամանեցի Վենետիկ բավականին երիտասարդ տարիքում, հետևաբար իմ մշակութային և մասնագիտական ձևավորումը իտալական է։ Ես ամեն դեպքում մնում եմ մեծապես կապված թե՛ իմ լիբանանյան անցյալին, թե՛ հայկական արմատներին։ Այն ինձ օգնում է Իտալիայում ձեռք բերած գիտելիքները ներդնել վերը նշված նախագծերում։ Վավերագրական աշխատանքի գաղափարը շատ քիչ է ծանոթ Միջին Արևելքում։ Դրա պատճառն այն է, որ ճարտարապետության և արվեստի ժառանգությունները քիչ են արժևորվում, հետևաբար դրանց պահպանելու և վավերագրելու կարիքը չի զգացվում։ Նմանօրինակ նախագծերի նպատակն է տեղեկացնել մարդկանց մշակութային ժառանգությունները վավերագրելու կարիքի մասին։ 

1/2

CA. Մի փոքր խոսենք Ձեր նոր՝ «Անջար 1939-2019. Վերակառուցելով Մուսա լեռը Լիբանանում» նախագծի մասին, որը փաստագրում է Լիբանանի Անջար քաղաքի ճարտարապետական ժառանգությունը։ Ինչպե՞ս ծնվեց գաղափարը։ Ինչպիսի՞ մարտահրավերներ կային։ 

ՎԺ. Մի քանի տարի առաջ, ճարտարապետ և կինոռեժիսոր Հոսեփ Բաբոյանի հետ քննարկում էին վավերագրական ֆիլմերի շարք սկսելը, որոնք կլինեին ճարտարապետության, այդ թվում նաև Լիբանանի հայկական համանքի, մասին։ Գաղափարն էր՝ միավորել մեր մասնագիտական փորձը և ստեղծել լուսանկարչական ու վավերագրական ֆիլմի նախագիծ մի հայկական թեմայի շուրջ։ Մենք մտածեցինք, որ երկուսիս ոսպնյակները միավորելով կկարողանայինք ընտրված թեմայի ավելի համապարփակ պատմություն պատմել՝ լիներ դա որևէ կառույցի, կամ քաղաքի մասին։ Հոսեփը առաջարկեց Անջարը որպես փորձնական նախագիծ։ Ճատարապետական տեսանկյունից այն յուրօրինակ է, քանի որ երկրի միակ նոր քաղաքի օրինակն է։ Մենք որոշեցինք ստեղծել լուսանկարչության գիրք ու ֆիլմ՝ առաջին հերթին Անջարի ճարտարապետական պատմությունը և իրականությունը վավերագրելու համար։ Մենք նաև ընդգրկեցինք Սյուզան Փոլ Փեթիին՝ մշակութային մարդաբան, ով ուսումնասիրում և գրում է սփյուռքահայերի մասին։ Սյուզանը աջակցեց նախագծին՝ գրելով մի գեղեցիկ հոդված սփյուռքում հայկական համայնքներ ձևավորելու մասին, մի բան, որը գիտեինք, որ կարևոր նախաբան կդառնա մի գրքի համար, որում քաղաքի համանքի վերստեղծումը մեծ նախագծի գեներատորն էր։ Սյուզանի նախաբանը հիանալի հավելում դարձավ գրքին։ 

Ոչ առևտրային նախագծերի մեծագույն մարտահրավերը ֆինանսավորումն է։ Առաջին մի քանի տարին մենք ինքներս էինք ֆինանսավորում նախագիծը, բայց, բարեբախտաբար, հետագայում կարողացանք գտնել ֆինանսական օժանդակություն ու ապահովել գրքի տպագրական և DVD-ի արտադրության ծախսները, թեպետ դժվարությամբ էինք կարողանում փոխանցել մարդկանց անցյալի ու ներկայի փաստագրման կարևորությունը։ Մենք Կիլիկիայում ապրել ենք դարեր շարունակ, բայց շատ քիչ վավերագրություններ կան մեր քաղաքներից, կառուցապատ շրջակայքից։ Մեր տարած աշխատանքը գուցե ներկա սերնդի համար կարևոր չթվա, բայց այն կարևոր կլինի ապագայի սերունդների համար։ 

CA. Ձեր վավերագրական ֆիլմի հոլովակը կարծես ներկայացնում է միայնակ և լքված քաղաք։ Դու՞ք էինք որոշել քաղաքը այդպես ներկայացնել, թե՞ սա օբյեկտիվ հայացք է։ 


ՎԺ. Իր պատմության ընթացքում, Անջարը տեսել է տարբեր ժողովրդագրական փոփոխությունների ալիքներ, որոնք ազդել են դրա հասարակական և տնտեսական կյանքի վրա։ Սովորաբար, քաղաքների թաղամասերը բնակելի են, հետևաբար բավականին հանգիստ են։ Քաղաքի նախագիծը ստեղծվել է գյուղատնտեսությունը որպես էպիկենտրոն համարելով։ Սա հանգեցրել է քաղաքային և գյուղատնտեսական տարածքների տարանջատմանը։ Առևտրային գործունեության մեծ մասը տեղի է ունենում մի փողոցի երկայնքով՝ թողնելով բնակելի տարածքների նշանակալի մասը փարթամ կանաչի մեջ։Սա կարող է թողնել լքված տարածքի տպավորություն, մինչև ներքին կենսուրախ հասարարակակն կյանք մուտք գործելը, որը սովորաբար տեսանելի չէ պատահական անցորդին։ Այս տպավորությունը դառնում է ավելի արտահայտիչ գյուղի սաստիկ ձմեռների և չոր ու շոգ ամառների ընթացքում։ 


Չնայած այս ամենին, ֆիլմի և լուսանկարների հիմնական նպատակը քաղաքի ճարտարապետական էթոսը ներկայացնելն էր։ Ահա՛, թե ինչու էր Հոսեփը ամբողջապես մեկուսացնում կառույցները որպես տեսարանի հիմնական կերպարներ։ Ցավոք, մնացյալ օրինակներից շատերը քաղաքով մեկ ցրված են, ինչպես մասունքներ։ Այս աշխատանքի նպատակներից ելնելով՝ բազում տեսարաններում Հոսեփը ընտրել էր մեկուսացնել կառուցապատ շրջակայքը՝ օգտագործելով բնական ձայները որպես հետին պլան։ 

CA. Մենք տեղյակ ենք, որ Դուք վերջերս դրամահավաք եք սկսել՝ «Անջար 1939-2019. Վերակառուցելով Մուսա լեռը Լիբանանում» նախագիծը հաջորդ փուլ տանելու համար։ Մինչև ե՞րբ կարող են մարդիկ աջակցել դրամահավաքին։

ՎԺ. Ցավոք, մենք կարողացանք ֆինանսավորման միայն մի մասը գտնել, բայց որոշեցինք ամեն դեպքում շարունակել։ Մենք բավարար գումար ունեինք գրքի տպագրման և DVD-ի արտադրման համար, բայց դեռ նկարահանման և տարիների աշխատանքի ծախսերը պետք է ծածկենք։ Ահա՛, թե ինչու ենք դրամահավաք սկսել՝ նախագծի մասին վիդեո-հոլովակի միջոցով պատմելով։ Մենք գրքի և DVD-ի օրինակների նախնական վաճառք ենք անում՝ հուսալով, որ դա կբավարարի նախնական ծախսերը ծածկելու համար։ Նաև պարգևատրումներ ենք ստեղծել, ներառյալ արծաթե արտատպումներ, որոնք կարելի է ձեռք բերել զեղչված գներով միայն դրամահավաքի ժամանակ։ Դրամաշնորհը այժմ թողարկված է «Kickstarter» հարթակում և մինչև 2020թ.-ի հունվարի 15-ը կարելի է առաջկցել։ Գիրքը տպագրվել է « Hatje Cantz»-ի կողմից, որը միջազգային հրատարակչություններից մեկն է Գերմանիայում, և հասանելի է լինելու քառասուն երկրներում։ Այն արտադրվել է ամենաբարձրորակ տպագրական չափորոշիչներին համապատասխան։ Հուսանք, որ այն Ձեզ դուր կգա այնքան, որքան մեզ։ 

Newsletter

Get our news and updates

28/3 Saryan

Yerevan, Armenia

2355 Westwood Blvd. #333

Los Angeles, CA 90064

  • facebook
  • twitter
  • instagram
  • youtube

©2017-2020 by Creative Armenia